Խնձորեսկ

Ժամանակի միջով ճանապարհորդություն

Խնձորեսկը գտնվում է Հայաստանի հարավային մասում, Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքից 8 կմ հեռավորության վրա: Այն եզակի բնակավայր է, որը բաժանված է երկու մասի՝ Նոր Խնձորեսկ, որտեղ ծաղկում է ժամանակակից կյանքը, և Հին Խնձորեսկ, որը հիասքանչ վկայություն է Հայաստանի հին անցյալի մասին։

Հին Խնձորեսկ. Ժամանակի մեջ սառած քարանձավային գյուղ

Հին Խնձորեսկը հայտնի է իր հին քարանձավային բնակարաններով, որոնք մի ժամանակ ծառայել են իբրև բնակելի տներ: Այս քարանձավները, որոնք փորված են լեռնային հովտի լանջերին, ստեղծում են հիասքանչ տեսարաններ: Խնձորեսկի կիրճի վրայով վերջերս կառուցված 160 մետր երկարությամբ կախովի կամուրջը այցելուներին առաջարկում է շրջակա ժայռերի և հովտի հիանալի համայնապատկեր:

Խնձորեսկի անվան ծագումը

Գյուղի անվան ծագման վերաբերյալ կան երկու հետաքրքրաշարժ վարկածներ.

«Խնձոր». Տարածքը հայտնի էր իր համեղ խնձորներով, որոնցից էլ առաջացել է նրա մրգային անվանումը։
«Խոր ձոր» (Խորը կիրճ). Իր աշխարհագրական դիրքը արտացոլելով՝ անունը կարող է ծագել Հին Խնձորեսկին բնորոշ խորը, անդնդախոր կիրճերից։

Գյուղի յուրօրինակ կառուցվածքը՝ 10-12 մետր բարձրությամբ ժայռերի վրա ուղղահայաց դասավորված տներով, այն դարձնում էր ամրոցի նման համայնք, որտեղ մեկ տան տանիքը հաճախ ծառայում էր որպես մյուսի բակ։

Պատմական ամրոց

Իր ռազմավարական և անառիկ դիրքի շնորհիվ Խնձորեսկը կարևոր դեր է խաղացել Հայաստանի անկախության համար պայքարում։ Գյուղը ծառայել է որպես Մխիթար Սպարապետի՝ 18-րդ դարի պարսկական և օսմանյան զորքերի դեմ ապստամբության լեգենդար առաջնորդի ռազմական հենակետ։ Նրա գերեզմանը  Խնձորեսկում առ այսօր պաշտամունքի վայր  է ժողովրդի համար։

Կրոնական և մշակութային ժառանգություն

Իր ծաղկման շրջանում Հին Խնձորեսկը եռուն կենտրոն էր՝ 1913 թվականին ունենալով 1800 տուն և 7 դպրոց: Գյուղում կային նաև չորս պատմական եկեղեցիներ՝

• Սուրբ Հռիփսիմե
• Սուրբ Թադեոս
• Անապատի
• Հին եկեղեցի

Խորհրդային ժամանակաշրջանում գյուղացիները քարանձավներից տեղափոխվել են Նոր Խնձորեսկ: Այնուամենայնիվ, Հին Խնձորեսկը մնում է գրավիչ պատմական հուշարձան և կարևոր վայր նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են Հայաստանի հարուստ մշակութային ժառանգությունը: